MARCEL DUCHAMP
ชายผู้เขย่าบัลลังก์ศิลปะ
ด้วยโถปัสสาวะไร้ค่า

‘ศิลปะ’ ศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุดอีกแขนงหนึ่งของโลก นอกจากผลงานศิลปะจะสะท้อนความรู้สึก ทัศนคติ และแรงบันดาลใจในความคิดสร้างสรรค์ของศิลปินแล้ว ยังเป็นสีสันที่ช่วยจรรโลงจิตใจมนุษย์ได้เป็นอย่างดี แล้วใครจะไปคิดว่า ‘โถปัสสาวะธรรมดา’ ของ Marcel Duchamp จะกลายเป็นงานศิลปะที่ทรงอิทธิพลที่สุดในศตวรรษที่ 20

 

หลากความหมายของ ‘ศิลปะ’

“ศิลปะเป็นการลอกเลียนแบบธรรมชาติ”

ศิลปะคือการแสดงออก อันเกิดจากอารมณ์และความรู้สึกเป็นตัวผลักดัน”

“ศิลปะหมายถึงความพากเพียรของมนุษย์ ซึ่งต้องใช้ความพยายามด้วยฝีมือและความคิด”

“ศิลปะนิยามถึงการแสดงออกซึ่งอารมณ์สะเทือนใจให้ประจักษ์ด้วยสื่อต่างๆ อย่างเสียง เส้น สี ผิว หรือรูปทรง”

 

แล้วแท้ที่จริงศิลปะคืออะไรกันแน่?

คำถามโลกแตกที่ทำให้ใครหลายคนต้องครุ่นคิด

เมื่อนานมาแล้ว ก็มีผู้ชายคนหนึ่งเคยตั้งคำถามเช่นเดียวกันนี้ด้วย

 
Marcel Duchamp บทบรรเลงตลกร้าย
ที่ทำให้วงการศิลปะต้องสั่นคลอน

Marcel Duchamp (มาร์เซล ดูฌองป์) ชายฝรั่งเศสผู้เติบโตขึ้นมาท่ามกลางศิลปะจากครอบครัวศิลปิน ในปี ค.ศ. 1917 เขาส่งผลงานศิลปะที่มีชื่อว่า ‘Fountain’ พร้อมเขียนคำว่า ‘R. MUTT 1917’ ลงบนผลงานของเขา หวังจะจัดแสดงในนิทรรศการของสมาคมศิลปินอิสระ แห่งนครนิวยอร์ก ในขณะเดียวกันดูฌองป์เองก็เป็นกรรมการการตัดสินในนิทรรศการครั้งนี้ด้วย เขาจึงใช้ชื่อผู้เข้าแข่งขันว่า Richard Mutt (ริชาร์ด มัทท์) และส่งผลงานศิลปะของเขาไป แต่ทว่าผลงานของเขากลับไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าร่วมแสดง เพียงเพราะ “มันไม่ใช่ศิลปะ หากแต่เป็นโถปัสสาวะในห้องน้ำเท่านั้น” ด้วยเหตุนี้ทำให้เขาลาออกจากคณะกรรมการการตัดสินนิทรรศการดังกล่าว

“มันก็ไม่ได้ดูพิลึกพิลั่นอะไร โถปัสสาวะก็คือโถปัสสาวะนั่นแหละ”

เรื่องตลกขายหน้าของเขาดูเหมือนจะจบลงเพียงเท่านี้ แต่กลับไม่ใช่แบบนั้นนะสิ

 

หลังจากนั้นบทความหนึ่งที่พูดถึง Marcel Duchamp ก็ถูกเผยแพร่สู่สายตาสาธารณชน ด้วยประเด็นที่เขานำโถปัสสาวะชายมาตั้งวางในอีกบริบทหนึ่ง ซึ่งทำให้ประโยชน์การใช้สอยและคำจำกัดความเดิมของมันได้ถูกลบล้างไป ในมุมมองของศิลปินและนักวิจารณ์ศิลปะบางคน คิดว่าการกระทำของดูฌองป์เหมือนเป็นการดูถูกศิลปะอันศักดิ์สิทธิ์ อีกทั้งงานของเขายังเป็นการต่อต้านศิลปะซะด้วยซ้ำ ทำให้เขาถูกวิพากษ์วิจารณ์จากกระแสสังคมอย่างหนักหน่วง

 

แม้กระนั้นมุมมองก็ไม่เคยมีเพียงด้านเดียว เพราะโลกที่กำลังขับเคลื่อนไปข้างหน้า จริงๆ แล้วการแปรผันของศิลปะนั้นไม่เคยหยุดนิ่งเลย กระแสสังคมอีกด้านมองว่าผลงานของเขาเป็นไม้หน้าสามชั้นเยี่ยม ที่ตั้งคำถามและตบหน้าวงการศิลปะได้อย่างร้อนฉ่า เพราะถ้างานของดูฌองป์ไม่ใช่งานศิลปะ แล้วงานศิลปะคืออะไรกันละ?

จากโถปัสสาวะไร้ค่า...
สู่อัตลักษณ์ของศิลปะสมัยใหม่

นักวิจารณ์บางคนตีความว่า เขาต้องการปฏิเสธความงามทางสายตาจากมุมมองของศิลปินและนักวิจารณ์ศิลปะ ลิดรอนความศักดิ์สิทธิ์ของศิลปะที่สูงส่ง ให้ลงมาเป็นสิ่งที่สามัญชนคนธรรมดาจับต้องได้ ทั้งยังกระตุ้นให้คนค้นหาความหมายที่แท้จริงของศิลปะอีกด้วย 

แทบไม่อยากจะเชื่อว่าโถปัสสาวะที่ใครหลายคนใช้ทำกิจ Marcel Duchamp จะใช้มันเป็นเครื่องมือสะท้อนและบอกเป็นนัยว่า “ศิลปะก็แค่สิ่งที่มนุษย์ฉี่รดได้เท่านั้นเอง”

ด้วยวิธีคิดที่เปิดกว้างของเขา ทำให้ปรากฏการณ์ครั้งนั้นเหมือนเป็นการสร้างสิ่งใหม่ให้กับวงการศิลปะและนักออกแบบ ไม่นานนัก ‘Fountain’ โถปัสสาวะที่ใครมองว่าไร้ค่า ได้กลายเป็นอัตลักษณ์ของศิลปะสมัยใหม่ที่ขัดต่อโลกตามขนบ และยังถูกโหวตให้เป็นงานศิลปะที่ทรงอิทธิพลที่สุดในศตวรรษที่ 20

 

โถปัสสาวะชายแต่ละแบบ
ต่างกันอย่างไร?

เรื่องราวขำขันของโถปัสสาวะชายก็คงเป็นที่โจ๋งครึ่มสำหรับใครหลายๆ คนแล้ว แต่การออกแบบโถปัสสาวะที่หลายคนมองข้าม จริงๆ แล้วก็มีรายละเอียด ทั้งขนาด รูปทรง และการวางท่อ เพื่อตอบโจทย์รูปแบบการใช้สอยที่แตกต่างกัน

โถปัสสาวะ

โถปัสสาวะชายตั้งพื้น

ลักษณะเด่นของโถปัสสาวะชนิดนี้คือขนาดและความสูงของตัวโถ ที่เรียกได้ว่าออกแบบมาเพื่อรองรับการใช้งานในทุกสรีระร่างกาย ส่วนมากจะติดตั้งในห้องน้ำสาธารณะมากกว่าภายในตัวบ้าน การติดตั้งโถปัสสาวะชนิดนี้จะค่อนข้างยากและต้องอาศัยความละเอียดและแม่นยำสูง เพราะต้องยึดตัวโถติดกับกับพื้นห้องน้ำ ส่วนตัวท่อสามารถเลือกที่จะต่อลงพื้นหรือต่อเข้าผนังก็ได้ตามชอบ 

 

โถปัสสาวะชายแขวนผนัง

จะมีหลากหลายขนาดและรูปทรง นิยมนำมาติดตั้งในบ้านหรือห้องน้ำสาธารณะ การชำระล้างของท่อน้ำชนิดนี้จะมี 3 รูปแบบ คือแบบต่อท่อน้ำเข้าด้านบน ท่อน้ำเข้าด้านหลังแบบกดน้ำ และท่อน้ำเข้าด้านหลังแบบเซ็นเซอร์

โถปัสสาวะชายแขวนผนัง แบบต่อท่อน้ำเข้าด้านบน

จะมีตัวฟลัชวาล์ว (Flush-Valve) ด้านบนของโถเพื่อควบคุมการเปิด-ปิด ซึ่งจะแตกต่างจากโถสุขภัณฑ์ ที่ระดับน้ำจะถูกตั้งค่าไว้ตั้งแต่ต้น การติดตั้งโถชนิดนี้จะต้องรู้ระยะที่จะแขวนโถปัสสาวะกับผนัง รวมถึงระยะทางน้ำเข้าและทางน้ำออก  ความพิเศษของโถชนิดนี้คือสามารถเลือกปริมาณการชำระล้างได้ ตั้งแต่ 1 ลิตรเป็นต้นไป ขนาดโถปัสสาวะที่ไม่เหมือนกันทำให้ปริมาณการใช้น้ำแตกต่างกันไปด้วย ยิ่งถ้าโถปัสสาวะมีขนาดเล็ก ก็จะยิ่งใช้น้ำในปริมาณน้อยลงตามลำดับ

โถปัสสาวะชายแขวนผนัง ต่อท่อน้ำเข้าด้านหลัง แบบกดน้ำ

เมื่อกดปุ่มกด น้ำสะอาดจะถูกปล่อยออกมาตามท่อด้านหลังของโถปัสสาวะ ส่วนน้ำเสียที่ผ่านการชำระล้างจะถูกปล่อยลงท่อน้ำทิ้ง การติดตั้งโถปัสสาวะชนิดนี้จึงต้องเตรียมทั้งรูท่อน้ำดีที่ต่อด้านบนของโถปัสสาวะ และรูท่อน้ำทิ้งที่ต่อด้านล่าง

โถปัสสาวะชายแขวนผนัง ต่อท่อน้ำเข้าด้านหลัง แบบเซ็นเซอร์

โถปัสสาวะชนิดนี้จะใช้ระบบรังสีอินฟราเรด (Infrared) เป็นสัญญาณตรวจจับ จุดเด่นคือสามารถตั้งค่ารูปแบบการใช้งานได้หลายรูปแบบตามความต้องการ เช่น อาจจะตั้งให้ชำระล้างก่อนหรือหลังการใช้งาน หรือตั้งให้ชำระล้างภายใน 24 ชั่วโมงหลังการใช้งานครั้งล่าสุด การติดตั้งจะคล้ายกับ โถปัสสาวะชายแขวนผนัง แบบกดน้ำ แต่ก่อนจะติดตั้งต้องเตรียมระบบไฟฟ้าให้ต่อเข้ากับระบบเซ็นเซอร์ของตัวโถนี้ก่อน

แทบทุกรายละเอียดในชีวิตล้วนมีศิลปะเกี่ยวพันอยู่เสมอ แม้ว่าความหมายของ ‘ศิลปะ’ ที่ทิ้งไว้อาจจะยังครุมเครือ นับแต่เหตุการณ์ของ Marcel Duhamp เกิดขึ้น นิยามของศิลปะคงเปลี่ยนไป

ศิลปะของโถปัสสาวะก็เช่นกัน

 

 



tags : , , ,


share share to facebook share to twitter

TipsDD Marcel Duchamp ชายผู้เขย่าบัลลังก์ศิลปะ ด้วยโถปัสสาวะไร้ค่า